WARSZTAT TŁUMACZA

Deixis – efektywne zastosowanie twardych i miękkich kompetencji tłumacza w konkretnej sytuacji

Marek Albin w trakcie sympozjum na III Kongresie Tłumaczy Lubelszczyzny

Marek Albin, Prezes BTCS, tłumacz konferencyjny PL EN FR IT ES PT

18 kwietnia 2017 r.

Zdolność tłumacza ustnego do efektywnego tłumaczenia zależy od jego kompetencji językowych i kulturowych z obszaru danego języka (twardych i miękkich). Są to kompetencje dotyczące języka, medium komunikacji. Posiadanie kompetencji przez tłumacza tworzy jego potencjał do świadczenia usługi, ale usługa ta konkretyzuje się dopiero w sytuacji, podczas realizacji zlecenia. 

Możemy zatem mówić także o innym rodzaju kompetencji – „kompetencjach deiktycznych”, czyli dotyczących konkretnej sytuacji, w której odbywa się tłumaczenie. Termin „deiktyczny” pochodzi od greckiego słowa deixis (δειξις – pokaz, demonstracja, odniesienie).

Im większa wiedza i orientacja tłumacza w zakresie punktów odniesienia danej sytuacji, im szybciej tłumacz „rozszyfrowuje” strukturę sytuacji, tym tłumaczenie jest efektywniejsze, ponieważ z kontinuum leksykalno-gramatyczno-intonacyjnego dobierany jest każdorazowo najlepszy wariant, optymalizujący komunikację w danej sytuacji. Punkty odniesienia tworzące sytuację są potencjalnie nieskończone: ich źródłem są zaangażowane podmioty, ich cechy, osadzenie sytuacji w ciągu zdarzeń przeszłych i przyszłych (prognozy), obrót wypadków w danej sytuacji, kontekst kulturowy, historyczny, etc.

Marek Albin, tłumacz konferencyjny ACI, członek AIIC, Prezes BTCS

Marek Albin, Prezes BTCS, członek AIIC, tłumacz konferencyjny ACI

Zdjęcie: Artur Rozmysł / Polski Photography

Elementem tej deiktyki jest także dyspozycja tłumacza i jego relacja do narracji danej sytuacji. Może to mieć potencjalnie duży wpływ na jakość tłumaczenia. Tłumacz będący w dobrej dyspozycji, zainteresowany wydarzeniem i dobrze do niego nastawiony będzie świadczył lepszą usługę. Tworzenie w sobie pozytywnego nastawienia do wydarzenia jest niewątpliwie ważnym elementem profesjonalizmu tłumacza.

Można więc powiedzieć, że każdej konkretnej sytuacji tłumaczeniowej odpowiada pewna narracja, czyli dyskurs ulepiony ze składników danej sytuacji. Im lepiej tłumacz posiądzie tę narrację, tym proces komunikacyjny będzie skuteczniejszy.

W przypadku silnych osobowości, polityków, liderów będących podmiotami danej sytuacji często jest tak, że ich osobista narracja nadaje ton narracji całej sytuacji. Można to określić jako asymetrię narracyjną wynikającą z faktu, że jeden z podmiotów uczestniczących narzuca de facto swoją narrację. Jest to też ważna wskazówka dla klientów: kto kontroluje dyskurs, ten ma władzę.  Warto zatem zadbać o optymalne instrumenty komunikacji (przygotowanie przekazu, jak najlepsze tłumaczenie, środki techniczne), żeby ze starcia komunikacyjnego podczas danego wydarzenia wyjść zwycięsko.

Ważnym komponentem sytuacyjnym jest szczebel, ranga wydarzenia. O ile każda sytuacja jest specyficzna, to należy wyraźnie zdać sobie sprawę z faktu, że wysoki szczebel jest silnym czynnikiem wpływającym na przebieg wypadków – zwłaszcza z uwagi na podwyższone ryzyko przy realizacji usługi tłumaczenia. Stąd też dyspozycja i samopoczucie podmiotu tłumaczącego są szczególnie ważne w takim kontekście.

TŁUMACZENIA PISEMNE

O Tradosie – garść przemyśleń praktycznych

TŁUMACZENIA USTNE

Regionalny oddział AIIC 

– tłumacze konferencyjni państw Europy Środkowej się jednoczą 

NOWE TECHNOLOGIE

Nowa usługa – tłumaczenia zdalne oparte o rozwiązania Cisco/WebEx